|
Kaixo
lagunak:
Amaitu
da, jada, bosgarren proba, baina erantzun zuzenak zein diren eta irabazleak
zer lan egin duen ikusteko irrikitan egongo zarete, seguru. Hemen dituzue:
5.
proba
ENUNTZIATUA
ETA ERANTZUNAK
ARAUAK
LAN
IRABAZLEA
5.
proba: ekologia
Angulak,
berez, aingirakumeak dira. Itsasoan jaiotzen dira, Sargazoetako itsasoan.
Txiki-txikiak direla, pixkanaka, Afrika eta Europa aldera ekartzen ditu
itsasoak, Golkoko korrontea izenekoak bultzatuta. Bi urte eta erdiko bide
horretan arrain askoren elikagai izaten dira.
Kostaldera
iristean, ibaietarako sarbidea bilatu eta ur gezatako bidaia hasten dute.
Hor itxaroten diete arrantzaleek, harrapatu eta jan edo saltzeko. Ibaietan
gora egin ondoren, bertako animaliatxoak eta janari-hondarrak jaten hasten
dira, baina beraiek ere beste hainbat animaliaren janari dira: hegaztiak,
arrainak… 10 cm inguruko tamaina hartu dutenean, angula izateari
utzi eta aingira txiki bihurtzen dira.
Ibaian
bizi dira 8-15 urte inguruan, gero eta handiago egiten eta gero eta animaliatxo
handiagoak jaten; hori bai, handitu arren beste batzuen janari izaten
jarraitzen dute (igaraba edo kaioena, esaterako). Ibaietako egonaldi luze
hori behar dute aingirek handitzeko.
Azkenean,
nahikoa handitu direnean, ibaian behera abiatzen dira itsasora joateko.
Sargazoetako itsasorako bidaia egiten dute sei hilabetez. Hara iristean,
bikotekidea aurkitu, arrautzak jarri eta hil egiten dira.
Ariketako
galderak
1)
Zein edo zenbat ekosistematan bizi dira aingirak?
Ur-ekosistematan
bizi dira, eta, horien artean, ur gazitako eta ur gezatako ekosistemak
bereiz genitzake.
2)
Zein beste bizidunekin du harremana?
Beren
harrapakin edo harrapari diren guztiekin (planktona, arrainak, ibaietako
ornogabe txikiak, hegaztiak, igaraba, gizakia eta abar)
3)
Zer gertatzen da angula eta aingiren harrapariak asko ugaritzen badira?
Eta aingirak berak asko gutxitzen edo ugaritzen badira?
Guztien
populazioak desorekatu egiten dira.
Harrapariak asko ugarituz gero, angula eta aingirak asko gutxituko lirateke.
Baina, angula eta aingirak gutxitzean, harrapariak ere gutxitu egingo
lirateke edo beste elikagaietara jo beharko lukete, beste horien kalterako.
Era berean, aingura eta angulak gutxituko balira, beren harrapakinak
ugaritu eta harrapariak gutxitu egingo lirateke.
Batzuetan, desoreka horiek konpondu eta orekatu egiten dira denboraren
poderioz; desoreka oso gogorra izan bada, ordea, ez da konponbiderik
izaten.
4)
Zer zerikusi izan dezake euri azidoak, adibidez, aingirekin?
Euri
azidoak baso eta erreka zein ibaiak poluitzen ditu, eta hori kaltegarria
izan daiteke angula eta aingirentzako. Batetik, ur azidoak gorputzean
kalte zuzena egingo liokeelako (oso espezie gogorra izan arren ezin
du edozer gauza jasan). Bestetik, zeharkako kaltea pairatuko luke, beren
harrapakinak kaltetu edo gutxitu egingo liratekeelako.
Hau da, atmosfera poluitzeak lurrean edo uretan bizi direnei ere eragiten
die, guztia lotuta baitago.
5)
Zer gerta liteke aingirarekin…
5.a
.-
Klima aldatzearen ondorioz itsasoko Golkoko korrontea aldatuko balitz?
Zergatik?
Korrontea
aldatuta, agian ez lirateke berentzako egokiak diren ibai eta erreketara
iritsiko, adibidez; edo garaiz kanpo iritsiko lirateke, eta ezingo lukete
beren zikloa osatu. Horrek esan nahi du, zuzenean ez bada ere, klimaren
aldaketak eragina izan dezakeela aingiretan.
Edo, iritsiko liratekeen toki berria egokia balitz, beren zikloa osatzeko
moduan leudeke.
5.b
.-
Ibaietan presa eta oztopo gaindiezinak jarriko bagenitu?
Ezingo
lukete berentzat egokienak diren tokietara iritsi; eta toki desegokian
geratuz gero ez lirateke behar bezala hazi eta handituko berriz itsasora
itzuli aurretik. Horrela, ezingo lukete beren bizi-zikloa modu egokian
bete.
Edo oztopoa gainditzeko ahaleginean energia gehiegi gastatu eta hil
egin litezke.
Edo oztopoak gainditu ezinik harrapariek (gizakiak ere bai) oso erraz
harrapatuko lituzkete.
5.c
.-
Ibaiak zikinduko bagenitu? Zergatik?
Ibaia
zikintzean angula eta aingirei kalte zuzena egingo genieke, gaixotasunak
sortuko genizkieke. Gainera, beren elikagaia kutsatu edo desagertuko
litzateke, eta hori ere aingiren kalterako litzateke. Behar bezala haziko
ez balira, ezingo lukete beren zikloa ondo bete eta arrautza berriak
jarri itsasoan.
5.d
.-
Sargazoetako edo beste tokietako itsasoa zikinduko bagenu? Zergatik?
Bikotea
aurkitzeko oztopoak izango lituzkete, eta, beraz, ez lirateke ugalduko.
Edo ur zikinetan arrautzentzako kondizioak egokiak izan ez eta larbak
ez lirateke jaioko, edo jaiotzean hil egingo lirateke. Edo aingirak
arrautzak jarri aurretik gaixotu eta hilko lirateke…
5.e
.-
Angula gehiegi arrantzatuko bagenu?
Angula
gehiegi arrantzatuko bagenu gutxi bilakatuko lirateke aingira. Eta aingira
gutxi baleude, hurrengo urteetan arrautza gutxiago jarriko lukete eta
angula gutxiago sortuko lirateke; horrela, pixkanaka desagertu egingo
litzateke espeziea.
OHARRA:
Ez dago erantzun luzeak jarri beharrik; 4-6 lerrokoekin nahikoa da.
Ez
ahaztu erantzuna bidaltzean probaren
zenbakia edo izena, ikastetxearen izena eta gelaren maila
jarri behar direla.
ARAUAK
Erantzunak
bidaltzeko epea:
otsailaren 27a arte.
Otsailaren
lehen astean jakingo duzue erantzunen puntuazioa, bai eta laugarren proba
honen erantzun zuzenak zein diren. Laugarren proba honetako puntuak ere
baliagarri izango dira azken sarirako.
Zer
hartuko dugu kontuan
proba honetan saria banatzeko? Zenbateko garrantzia emango diogu irizpide
bakoitzari?
-
Originaltasuna : % 15
- Egokitasuna: % 45
- Azkartasuna: % 25
- Landua egotea: % 15
Erantzunak
nola bidali:
zuen erantzunak zernola@elhuyar.com
helbidera bidali behar dituzue.
OSO
GARRANTZITSUA DA mezuaren gaian probaren
zenbakia edo izena, ikastetxearen izena, maila eta gela jartzea.
Adibidez, Hernaniko Langile eskolako DBHko 1A gelak lehen probaren erantzuna
bidali nahiko balu, gaian testu hau idatzi beharko luke: 4. proba-Langile
ikastola-DBH1A.
Animo,
has zaitezte lanean!!! Zuen erantzunen zain gaude.
BABESLEA
Hilabete
honetako probaren babeslea eta sari-emailea: Donostiako
AQUARIUMa
SARIA
AQUARIUMerako
sarrerak .
LAN
IRABAZLEA
Lauro
Ikastola -- DBH 1E
Loiu - Bizkaia
IKUSI
|